محمد دريايى

583

دانشنامه طب اهل بيت ( ع ) ( فارسى )

جسم و روح مىباشد پس روح و نور به قدرت برمىگردند و جسم را ترك مىكنند چون از شئون دنيوى است . به تحقيق كه جسم در دنيا فاسد مىشود چون باد ، آب را خشك مىكند پس خاك باقى مىماند و پوسيده مىشود و همه چيز به جوهر اولى خود برمىگردد . از امام صادق عليه السّلام روايت شده است : انسان ارزش خود را زمانى مىشناسد كه طبائع چهارگانه ، ستون‌هاى چهارگانه و اركان چهارگانه خود را بشناسد . طبائع او عبارتند از : خون ، صفرا ، سودا و بلغم . ستون‌هاى چهارگانه انسان عقل است كه از عقل ؛ زيركى ، فهم ، حفظ و علم حاصل مىشود . و اما اركان او عبارتند از : نور ، آتش ، روح و آب . پس ديدن و شنيدن عقل به سبب نور ، خوردن و نوشيدن به وسيله‌ى آتش ، جماع و حركت به وسيله‌ى روح و چشيدن طعم غذا به وسيله‌ى آب مىباشد . تمام اين‌ها صورت و شكل انسان را تشكيل مىدهند . كميل بن زياد از حضرت على عليه السّلام سؤال كرد : يا امير المؤمنين ! مىخواهم خود را بشناسم . حضرت فرمود : يا كميل ! كدام قسمت خود را مىخواهى بشناسى ؟ كميل گفت : اى مولاى من ! مگر همه وجودم يك قسمت نيست ؟ حضرت فرمود : همانا وجود هر انسانى چهار قسمت است نامى نباتى ، حسى حيوانى ، ناطقه‌ى قدسيّه و كليه‌ى الهيه و هريك از اينها 5 قوه و دو خاصيت دارند . اما نامى نباتى داراى پنج قوه است : ماسكه ، جاذبه ، هاضمه ، دافعه و پرورش‌دهنده كه دو خاصيت دارد زيادى و نقصان كه خاستگاه آن كبد است . حسى حيوانى : داراى پنج قوه است : شنوايى ، بينايى ، بويايى ، چشايى و لامسه و براى آن دو خاصيت است رضا و غضب كه خاستگاه آن قلب است . ناطقه‌ى قدسيه : داراى پنج قوه است : فكر ، ذكر ، علم ، حلم و شرافت . تحريك‌كننده ندارد و اين شبيه‌ترين اشيا به نفوس الهى است . و براى آن دو خاصيت است ؛ نزاهت ( بازدارندگى از بدى ) و حكمت ( دريافت حقايق هستى ) . و اما كليّه‌ى الهيّه داراى پنج قوه است : بقا در فنا ، نعمت در رنج ، عزت در حال ذلّت و خوارى ، فقر در حال بىنيازى و صبر در بلا و گرفتارى و براى آن دو خاصيت است : حلم و كرم و مبدأ آن